Można było wyjść na scenę, otworzyć książkę i z należytą powagą przeczytać fragmenty „Dziadów”. Organizatorzy tegorocznego Narodowego Czytania w Pionkach postanowili jednak pójść o krok dalej. Zamiast tylko czytać Mickiewicza, spróbowali na jeden wieczór wprowadzić publiczność w jego świat – pełen mroku, obrzędu, tajemnicy i mistycyzmu.
Narodowe Czytanie zorganizowane wspólnie przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Pionkach oraz Miejski Ośrodek Kultury w Pionkach odbyło się 11 września 2026 roku. Pierwotnie wydarzenie miało mieć plenerową formułę, jednak deszcz pokrzyżował plany i ostatecznie publiczność spotkała się wewnątrz budynku – i trudno oprzeć się wrażeniu, że pogoda nieświadomie dołożyła do wieczoru jeszcze jedną cegiełkę klimatu. Światła przygasły, a przestrzeń wypełniły płomienie świec. Zanim padły pierwsze słowa Mickiewicza, publiczność znalazła się więc znacznie bliżej obrzędu niż typowego spotkania literackiego.
Guślarz na ekranie, Upiór na scenie
Pierwszą częścią wieczoru była projekcja filmowej adaptacji „Dziadów cz. II” autorstwa Sióstr BUI – autorskiej, współczesnej miniatury filmowej będącej częścią cyklu Kalendarz Słowiańskich Baśni. Twórczynie sięgnęły po dramat Mickiewicza nie jak po szkolną lekturę, lecz jak po zapis dawnego rytuału. W ich interpretacji najważniejszy staje się sam obrzęd: ciemność, ogień, wspólnota zgromadzona wokół Guślarza, przywoływanie zmarłych i nieustanne przenikanie się świata żywych ze światem duchów. Film czerpie przy tym z przedchrześcijańskich wyobrażeń o dziadach, pamięci o przodkach oraz dawnych praktykach związanych z kontaktem ze zmarłymi.
Siostry BUI zachowały słowa Mickiewicza, ale oprawiły je w bardzo plastyczną, niemal hipnotyczną formę – z dopracowaną scenografią, kostiumami, muzyką i obrazem budującym wrażenie uczestnictwa w obrzędzie, a nie tylko oglądania ekranizacji lektury. W rolę Guślarza wcielił się Włodek „Paprodziad” Dembowski, a obok niego w filmie pojawili się m.in. Anna Maria Krasnodębska jako Pasterka oraz Krzysztof Domina jako Widmo Gustawa. Za reżyserię, adaptację scenariusza, zdjęcia, scenografię, rekwizyty, montaż i postprodukcję odpowiadały Siostry BUI. Film powstał w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Film nie był jedynie wprowadzeniem do dalszej części wydarzenia. Stał się pomostem pomiędzy literaturą a tym, co miało wydarzyć się chwilę później na żywo. Kiedy obraz zgasł, Guślarz oglądany chwilę wcześniej na ekranie pojawił się już przed publicznością Tym razem bez filmowego dystansu – na scenie, wśród świec i niemal na wyciągnięcie ręki. Paprodziad odczytał fragment „Upiora”, nadając tekstowi zupełnie inny ciężar niż ten, który pamiętamy ze szkolnych lekcji. Przy ograniczonym świetle, ascetycznej scenografii i ciszy wypełniającej salę słowa Mickiewicza zabrzmiały nie jak obowiązkowa lektura, ale jak część wciąż żywego rytuału.
Od Mickiewicza do PAPROSOUND
Na tym jednak wieczór się nie zakończył. Po części literackiej Paprodziad zmienił nieco rolę i razem z DJ-em KONKRETEM wystąpił przed pionkowską publicznością w ramach projektu PAPROSOUND. Było to naturalne przejście od dawnego obrzędu do współczesnej muzycznej interpretacji inspirowanej naturą, słowiańskością i duchowością.
Początkowo publiczność wsłuchiwała się w muzykę ze swoich miejsc, ale wraz z kolejnymi utworami dystans między sceną a widownią wyraźnie malał. Przy ostatnich numerach część uczestników dała się już porwać do tańca. I chyba właśnie w tym najlepiej zamknęła się idea całego wieczoru. „Dziady” nie pozostały zamknięte w książce ani w szkolnej interpretacji. Na chwilę wyszły poza tekst – w obraz, światło, muzykę, ruch i spotkanie ludzi.
Frekwencja pokazała, że klasyka wcale nie musi kojarzyć się wyłącznie ze szkolną ławką. Czasem wystarczy zabrać ją z kart książki, zgasić światło i pozwolić jej działać. Tegoroczne Narodowe Czytanie w Pionkach było więc czymś więcej niż wspólnym odczytywaniem tekstu. Było próbą pokazania, że „Dziady” wciąż mogą intrygować i budować atmosferę, mimo że od ich powstania minęło już blisko dwa stulecia.
Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć z wydarzenia.
